Μια αλλαγή στον ουρανό της Αττικής μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα αισθητή στο έδαφος: μέσα στα σπίτια, στις αυλές και στα σχολεία.
Το έργο ATHENIAN, που βρίσκεται σε εξέλιξη για το αεροδρόμιο «Ελευθέριος Βενιζέλος», αφορά τον ανασχεδιασμό των διαδρομών άφιξης και αναχώρησης των αεροσκαφών, με στόχο την αποτελεσματικότερη εξυπηρέτηση των πτήσεων και τη μείωση του περιβαλλοντικού τους αποτυπώματος.
Για τους κατοίκους της Ανατολικής Αττικής, όμως, το κρίσιμο ερώτημα είναι συγκεκριμένο: ποια αεροπλάνα θα περνούν πάνω από ποιες γειτονιές, σε τι ύψος και πόσο συχνά;
Οι δημόσιες ανακοινώσεις που εξετάστηκαν περιγράφουν τα επιχειρησιακά οφέλη του σχεδιασμού. Δεν δίνουν, ωστόσο, αναλυτική εικόνα των επιπτώσεων ανά οικισμό, ώστε να προκύπτει ποιοι κάτοικοι θα έχουν λιγότερο θόρυβο και ποιοι ενδεχομένως περισσότερο.
Τι αλλάζει με απλά λόγια
Το ATHENIAN επανασχεδιάζει την Τερματική Περιοχή Αθηνών, δηλαδή τον εναέριο χώρο μέσα στον οποίο οργανώνονται οι αφίξεις και οι αναχωρήσεις του αεροδρομίου.
Στον πυρήνα του βρίσκεται η πλοήγηση βάσει επιδόσεων, γνωστή ως PBN, που επιτρέπει στα αεροσκάφη να ακολουθούν με μεγαλύτερη ακρίβεια προκαθορισμένες διαδρομές.
Το έργο ξεκίνησε τον Ιανουάριο του 2023 και προγραμματίζεται να ολοκληρωθεί σταδιακά έως το τέλος του 2027. Υλοποιείται με ευρωπαϊκή συγχρηματοδότηση και συνεργασία της ΥΠΑ, του αεροδρομίου, της AEGEAN, της SKY express και του EUROCONTROL. Η πρώτη φάση αφορούσε διαδικασίες μέσα στην υφιστάμενη δομή του εναέριου χώρου, ενώ η δεύτερη περιλαμβάνει ευρύτερο ανασχεδιασμό.
Ο σχεδιασμός έχει ήδη περάσει σε δοκιμές
Σύμφωνα με την ΥΠΑ, πραγματοποιήθηκαν στο Μόναχο δύο φάσεις προσομοίωσης της νέας Τερματικής Περιοχής: τον Νοέμβριο του 2025 και από τις 23 Φεβρουαρίου έως τις 6 Μαρτίου 2026.
Δοκιμάστηκαν διαφορετικοί συνδυασμοί λειτουργίας των διαδρόμων και διαφορετικά επίπεδα κυκλοφορίας. Η ΥΠΑ αναφέρει ότι το έργο αναμένεται να αυξήσει τη χωρητικότητα του εναέριου χώρου, να μειώσει τις καθυστερήσεις και τον φόρτο εργασίας ελεγκτών και πιλότων, διατηρώντας υψηλά επίπεδα ασφάλειας.
Οι προσομοιώσεις αποτελούν βήμα προετοιμασίας για την εφαρμογή της νέας δομής — δεν σημαίνουν ότι έχει ήδη εφαρμοστεί ολόκληρος ο σχεδιασμός.
Λιγότερα καύσιμα, αλλά πού θα πηγαίνει ο θόρυβος;
Η καλύτερη οργάνωση των πτήσεων μπορεί να περιορίσει τις περιττές διαδρομές και την κατανάλωση καυσίμων. Η μείωση θορύβου και εκπομπών περιλαμβάνεται στους επίσημους στόχους του ATHENIAN. Ωστόσο, η συνολική βελτίωση δεν εγγυάται ίδια οφέλη για κάθε γειτονιά.
Όταν τα αεροπλάνα ακολουθούν ακριβέστερα την ίδια πορεία, οι διελεύσεις μπορεί να συγκεντρώνονται σε στενότερη ζώνη. Έτσι, ορισμένες περιοχές μπορούν να ανακουφιστούν, ενώ άλλες να δέχονται πιο επαναλαμβανόμενη όχληση.
Πρόκειται για ενδεχόμενο που έχει αναγνωριστεί διεθνώς. Η αμερικανική Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Αεροπορίας, FAA, έχει επισημάνει ότι η εφαρμογή PBN, σε συνδυασμό με την αύξηση της κυκλοφορίας, αύξησε τη συγκέντρωση και τον αριθμό πτήσεων πάνω από ορισμένες κοινότητες. Αυτό δεν αποτελεί πρόβλεψη για την Ανατολική Αττική, αλλά εξηγεί γιατί απαιτείται αξιολόγηση των συγκεκριμένων διαδρομών.
Ποιες περιοχές χρειάζονται απαντήσεις
Για την Αρτέμιδα, τα Σπάτα, το Μαρκόπουλο, το Κορωπί, την Παιανία και το Πόρτο Ράφτη, όπως και για κάθε περιοχή που ενδέχεται να βρίσκεται κάτω από τις τελικές πορείες, χρειάζονται χάρτες με σαφή στοιχεία.
Η αναφορά αυτών των περιοχών δεν σημαίνει ότι έχει τεκμηριωθεί νέα επιβάρυνσή τους. Χωρίς τις τελικές χαράξεις, τα ύψη πτήσης και τις προβλέψεις κυκλοφορίας, δεν μπορεί να καταρτιστεί αξιόπιστος κατάλογος περιοχών που θα επιβαρυνθούν ή θα ωφεληθούν.
Για έναν κάτοικο, σημασία έχει τόσο η ένταση κάθε διέλευσης όσο και η συχνότητά της, ιδιαίτερα τη νύχτα. Αντίστοιχα, η υπόσχεση χαμηλότερων συνολικών εκπομπών χρειάζεται να συνοδεύεται από αξιολόγηση της τοπικής ποιότητας του αέρα.
Το αεροδρόμιο διαθέτει ήδη σύστημα παρακολούθησης θορύβου με δέκα σταθερούς και έναν κινητό σταθμό, καθώς και την εφαρμογή WebTrak, που παρουσιάζει πορείες αεροσκαφών και μετρήσεις θορύβου. Διαθέτει επίσης σταθμούς παρακολούθησης της ποιότητας του αέρα σε γειτονικές περιοχές. Αυτά τα εργαλεία μπορούν να στηρίξουν τη σύγκριση της κατάστασης πριν και μετά τις αλλαγές.
Ενημέρωση των κατοίκων με συγκεκριμένα στοιχεία
Στην ανακοίνωσή του, το αεροδρόμιο αναφέρει ότι ενημερώνονται εκπρόσωποι των τοπικών κοινοτήτων. Δεν εξειδικεύει, όμως, ποιοι εκπρόσωποι ενημερώθηκαν, ποια στοιχεία παρουσιάστηκαν και ποιες παρατηρήσεις κατατέθηκαν. Από αυτή τη διατύπωση και μόνο δεν μπορεί να εξαχθεί συμπέρασμα ούτε για επαρκή συμμετοχή ούτε για παραβίαση της σχετικής διαδικασίας.
Το υπουργείο Περιβάλλοντος επισημαίνει ότι η διαχείριση του περιβαλλοντικού θορύβου στηρίζεται στη χαρτογράφηση της έκθεσης, στην ενημέρωση του πληθυσμού και στον σχεδιασμό μέτρων αντιμετώπισης.
Στην περίπτωση του ATHENIAN, οι αρμόδιοι χρειάζεται να παρουσιάσουν κατανοητούς χάρτες, συγκρίσεις θορύβου πριν και μετά, προβλέψεις για τις νυχτερινές διελεύσεις και τα μέτρα προστασίας των οικισμών. Να εξηγήσουν επίσης ποιες εναλλακτικές εξετάστηκαν και πώς οι παρατηρήσεις δήμων και κατοίκων μπορούν να επηρεάσουν τις τελικές επιλογές.
Η επιτυχία του νέου σχεδιασμού θα κριθεί και μέσα στα σπίτια των ανθρώπων που ζουν γύρω από το αεροδρόμιο. Οι λιγότερες καθυστερήσεις και η εξοικονόμηση καυσίμων έχουν αξία. Χρειάζονται, όμως, μετρήσιμες εγγυήσεις ότι η αποτελεσματικότερη λειτουργία στον ουρανό συνοδεύεται από προστασία της καθημερινότητας στο έδαφος.
