Υπάρχουν πόλεις που εμφανίζονται στον κινηματογράφο παίζοντας τον εαυτό τους. Και υπάρχει το Λαύριο, που επί δεκαετίες άλλαζε ταυτότητα μπροστά στην κάμερα, μεταμορφωνόταν σε άλλες πόλεις και άλλες εποχές και φιλοξενούσε μερικούς από τους σημαντικότερους σκηνοθέτες του ελληνικού κινηματογράφου.
Αγγελόπουλος, Βούλγαρης, Φέρρης, Κούνδουρος, Παπαστάθης και άλλοι ανακάλυψαν στην πόλη και στην ευρύτερη Λαυρεωτική κάτι που δύσκολα μπορούσε να κατασκευαστεί σε ένα στούντιο: πραγματικά εργοστάσια, μεταλλευτικές εγκαταστάσεις, εργατικές κατοικίες, στοές, παλιά κτίρια, λιμάνι και ένα τοπίο που μπορούσε με ελάχιστες παρεμβάσεις να ταξιδέψει δεκαετίες πίσω.
Δεν είναι τυχαίο ότι το Λαύριο έχει χαρακτηριστεί ακόμη και ως η ελληνική «Τσινετσιτά». Η κινηματογραφική ιστορία της ευρύτερης Λαυρεωτικής περιλαμβάνει περίπου 100 κινηματογραφικές και τηλεοπτικές παραγωγές, σύμφωνα με καταγραφή που είχε γίνει για το «κινηματογραφικό πλατό της Λαυρεωτικής».
Από τον «Θίασο» στο «Ρεμπέτικο»
Ιδιαίτερη σχέση με το Λαύριο ανέπτυξε ο Θόδωρος Αγγελόπουλος. Εδώ πραγματοποιήθηκαν γυρίσματα για τον «Θίασο», τις «Μέρες του '36» και αργότερα για «Το Βλέμμα του Οδυσσέα».
Αλλά ίσως μία από τις χαρακτηριστικότερες περιπτώσεις είναι το «Ρεμπέτικο» του Κώστα Φέρρη. Η εμβληματική ταινία του 1983, που ακολουθεί τη ζωή μιας ρεμπέτισσας και μαζί της ένα μεγάλο κομμάτι της ελληνικής ιστορίας, χρησιμοποίησε το Λαύριο για να αναπαραστήσει διαφορετικούς τόπους και εποχές.
Στο σημερινό Τεχνολογικό Πολιτιστικό Πάρκο Λαυρίου, στις εγκαταστάσεις της τότε Ελληνικής Μεταλλευτικής Μεταλλουργικής Εταιρείας, γυρίστηκαν σημαντικές σκηνές. Ο ίδιος ο Κώστας Φέρρης έχει αναφέρει ότι εκεί γυρίστηκαν, μεταξύ άλλων, οι σκηνές στα Λεμονάδικα του Πειραιά και η έφοδος των χωροφυλάκων το 1937.
Το Λαύριο, δηλαδή, δεν εμφανιζόταν ως Λαύριο. Γινόταν ο Πειραιάς μιας άλλης εποχής.
Όταν το Λαύριο έγινε... Σεράγεβο
Ακόμη πιο εντυπωσιακή ήταν η μεταμόρφωση που επιφύλαξε στην πόλη ο Αγγελόπουλος για «Το Βλέμμα του Οδυσσέα» του 1995.
Ο χώρος του μηχανουργείου στο σημερινό Τεχνολογικό Πολιτιστικό Πάρκο μετατράπηκε για τις ανάγκες της ταινίας σε βομβαρδισμένη κινηματογραφική αίθουσα του εμπόλεμου Σεράγεβο.
Εκεί γυρίστηκε μία από τις χαρακτηριστικές σκηνές της ταινίας με τον Χάρβεϊ Καϊτέλ. Μια εγκατάσταση της μεταλλευτικής ιστορίας του Λαυρίου είχε μεταφερθεί κινηματογραφικά εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά, στα εμπόλεμα Βαλκάνια.
Οι «Νύφες» και το υπερωκεάνιο
Στο Λαύριο επέστρεψε και ο Παντελής Βούλγαρης για τις «Νύφες». Η μεγάλη παραγωγή του 2004, σε σενάριο Ιωάννας Καρυστιάνη, αφηγείται το ταξίδι των γυναικών που αναχωρούν το 1922 για την Αμερική προκειμένου να παντρευτούν άνδρες τους οποίους γνωρίζουν μόνο από μία φωτογραφία.
Μέρος των γυρισμάτων πραγματοποιήθηκε στο Λαύριο, με το τοπίο και τη θάλασσα της περιοχής να συμμετέχουν στη δημιουργία του κόσμου του υπερωκεάνιου «King Alexander».
Η Μακρόνησος εμφανιζόταν μάλιστα στο βάθος ορισμένων πλάνων. Ο Βούλγαρης γνώριζε ήδη πολύ καλά την περιοχή: το «Happy Day» του 1976 είχε συνδεθεί κινηματογραφικά με τη Μακρόνησο.
Κούνδουρος, Ψαρράς και δεκάδες ακόμη παραγωγές
Ο κατάλογος δεν σταματά εκεί. Στο Λαύριο πραγματοποιήθηκαν γυρίσματα για το «Μπορντέλο» του Νίκου Κούνδουρου και το «Καραβάν Σαράι» του Τάσου Ψαρρά, ενώ η ευρύτερη Λαυρεωτική φιλοξένησε ακόμη περισσότερες σημαντικές παραγωγές.
Στα ορυχεία και στο ιδιαίτερο τοπίο της περιοχής κινηματογραφήθηκαν σκηνές από έργα όπως «Τον καιρό των Ελλήνων» του Λάκη Παπαστάθη, ενώ το Σούνιο χρησιμοποιήθηκε στον «Μεγαλέξαντρο» του Αγγελόπουλου και η Κακή Θάλασσα Κερατέας στον «Διωγμό» του Γρηγόρη Γρηγορίου.
Η σχέση της περιοχής με την κάμερα πέρασε και στην τηλεόραση. Από τα «Λαυρεωτικά» μέχρι μεταγενέστερες σειρές και παραγωγές, τα παλιά βιομηχανικά κτίρια και οι γειτονιές της πόλης συνέχισαν να λειτουργούν ως έτοιμα σκηνικά.
Γιατί όλοι έβλεπαν στο Λαύριο κάτι διαφορετικό
Το μυστικό βρίσκεται σε μεγάλο βαθμό στην ίδια την ιστορία της πόλης.
Το Τεχνολογικό Πολιτιστικό Πάρκο, οι παλιές εργατικές κατοικίες, το λιμάνι, η Καμάριζα, οι μεταλλευτικές στοές, τα νεοκλασικά κτίρια και το σκληρό τοπίο της Λαυρεωτικής δημιουργούν μέσα σε λίγα χιλιόμετρα εντελώς διαφορετικές εικόνες.
Γι' αυτό το Λαύριο μπορούσε να γίνει σχεδόν οτιδήποτε απαιτούσε ένα σενάριο. Μια εργατική συνοικία του Μεσοπολέμου, ένας παλιός Πειραιάς, ένα βιομηχανικό τοπίο, μια πόλη μετά τον πόλεμο ή ακόμη και το Σεράγεβο της δεκαετίας του '90.
Και αυτή η κινηματογραφική ζωή δεν αποτελεί μόνο παρελθόν. Το Τεχνολογικό Πολιτιστικό Πάρκο εξακολουθεί να χρησιμοποιείται από ελληνικές και ξένες παραγωγές, ενώ εκεί έχει πραγματοποιήσει γυρίσματα ακόμη και ο Νοτιοκορεάτης Παρκ Τσαν-γουκ για τη διεθνή μίνι σειρά «The Little Drummer Girl».
Έτσι, πίσω από πολλές εικόνες που έμειναν στην ιστορία του ελληνικού κινηματογράφου κρύβεται μια πόλη της Ανατολικής Αττικής. Μόνο που ο θεατής, τις περισσότερες φορές, δεν γνώριζε ποτέ ότι αυτό που έβλεπε στην οθόνη ήταν το Λαύριο.
