Μια φράση της αντιδημάρχου Κρωπίας Χριστίνας Ροϊνά, στη διάρκεια της τελευταίας συνεδρίασης λογοδοσίας του Δημοτικού Συμβουλίου, άνοιξε ένα ζήτημα που ξεπερνά κατά πολύ τη λειτουργία των δημοτικών ΚΔΑΠ.
Απαντώντας σε ερώτηση του επικεφαλής της μείζονος αντιπολίτευσης Κώστα Δήμου για τις δημοτικές δομές προσχολικής ηλικίας, η αντιδήμαρχος χρησιμοποίησε μια διατύπωση που προσδίδει σαφή σεξιστική διάσταση στη συζήτηση.
Από τους «γονείς» στις «μαυρισμένες μητέρες»
«Όσον αφορά τα ΚΔΑΠ, είχε παρατηρηθεί τα προηγούμενα έτη, έρχονταν, άφηναν τα παιδιά στα ΚΔΑΠ. Πέρναγε η ώρα 4 και έρχονταν οι γονείς από την παραλία, οι μητέρες, μαυρισμένες. Τα παιδιά ήταν εκεί κι έκλαιγαν», ανέφερε επί λέξει η Χριστίνα Ροϊνά.
Η ουσία ενός τέτοιου περιστατικού θα μπορούσε να περιγραφεί πολύ απλά: κάποιοι γονείς καθυστερούσαν να παραλάβουν τα παιδιά τους. Η απάντηση όμως δεν έμεινε στην καθυστέρηση, αλλά πέρασε στην παραλία, στο μαύρισμα και τελικά ειδικά στις μητέρες.
Η μετάβαση αυτή κάθε άλλο παρά αδιάφορη είναι. Από ένα ζήτημα τήρησης ωραρίου, η συζήτηση μεταφέρθηκε στην προσωπική εικόνα και στην υποτιθέμενη συμπεριφορά συγκεκριμένα των γυναικών.
Όταν η μητέρα μπαίνει στο στόχαστρο
Η εικόνα που σχηματίζεται είναι συγκεκριμένη: μια μητέρα αφήνει το παιδί της στη δημοτική δομή, πηγαίνει στην παραλία και επιστρέφει «μαυρισμένη», ενώ εκείνο την περιμένει κλαίγοντας.
Το αν υπήρχαν πράγματι καθυστερήσεις είναι ένα απολύτως θεμιτό θέμα. Το γιατί όμως η εμφάνιση μιας μητέρας κρίθηκε στοιχείο άξιο αναφοράς σε δημόσια συνεδρίαση είναι ένα εντελώς διαφορετικό ζήτημα.
Το «μαυρισμένες» δεν προσθέτει τίποτε στην αξιολόγηση της τήρησης του ωραρίου. Προσθέτει όμως μια απαξιωτική φόρτιση, αφού η κρίση παύει να αφορά μόνο την καθυστέρηση και επεκτείνεται στο πώς η γυναίκα φέρεται να διέθεσε τον προσωπικό της χρόνο.
Η σεξιστική διάσταση μέσα από τα ίδια τα λόγια
Η συγκεκριμένη διατύπωση μπορεί να εξεταστεί και υπό το πρίσμα της Σύστασης CM/Rec(2019)1 του Συμβουλίου της Ευρώπης για την πρόληψη και καταπολέμηση του σεξισμού.
Το Συμβούλιο της Ευρώπης εντάσσει στον σεξισμό ακόμη και προφορικό ή γραπτό λόγο όταν αυτός βασίζεται στην αντίληψη κατωτερότητας λόγω φύλου και έχει, μεταξύ άλλων, ως αποτέλεσμα τη διατήρηση ή ενίσχυση έμφυλων στερεοτύπων.
Μάλιστα, το ίδιο το Συμβούλιο επισημαίνει ότι τα έμφυλα στερεότυπα αποδίδουν σε γυναίκες και άνδρες προκαθορισμένους ρόλους και αποτελούν σοβαρό εμπόδιο για την πραγματική ισότητα.
Αυτό ακριβώς είναι το κρίσιμο σημείο στη συγκεκριμένη περίπτωση. Η συζήτηση ξεκινά από τους «γονείς», αλλά καταλήγει στις «μητέρες, μαυρισμένες», μεταφέροντας ειδικά στις γυναίκες το βάρος της κοινωνικής κρίσης για τη φροντίδα των παιδιών.
Γιατί οι μητέρες και όχι οι πατέρες;
Το ερώτημα επομένως είναι αναπόφευκτο: αν ένας πατέρας επέστρεφε από την παραλία για να παραλάβει καθυστερημένα το παιδί του, θα γινόταν αντίστοιχη αναφορά στο μαύρισμά του;
Η συγκεκριμένη φράση ανακαλεί ένα ιδιαίτερα ανθεκτικό στερεότυπο: ότι η μητέρα είναι εκείνη που έχει την πρωταρχική ευθύνη της φροντίδας του παιδιού και, κατά συνέπεια, η δική της συμπεριφορά μπαίνει ευκολότερα στο μικροσκόπιο.
Το ίδιο το Συμβούλιο της Ευρώπης έχει επισημάνει ειδικά ως έμφυλο στερεότυπο την αντίληψη της γυναίκας ως βασικής φροντίστριας των παιδιών και του άνδρα ως βασικού οικονομικού τροφοδότη της οικογένειας.
Μια ιδιαίτερη θεσμική αντίφαση
Η τοποθέτηση αποκτά πρόσθετο βάρος επειδή προέρχεται από γυναίκα αιρετή που έχει μεταξύ των αρμοδιοτήτων της και την Πολιτική Ισότητας των Φύλων.
Ακριβώς γι’ αυτό η αντίφαση γίνεται ακόμη πιο έντονη: ένα πρόσωπο με θεσμική ευθύνη και για την ισότητα χρησιμοποιεί μια εικόνα που μπορεί να αναπαράγει το στερεότυπο της μητέρας ως πρωτίστως υπεύθυνης για τη φροντίδα των παιδιών.
Δεν χρειάζεται να αποδοθεί πρόθεση στη Χριστίνα Ροϊνά για να επισημανθεί το πρόβλημα. Η κριτική αφορά τη συγκεκριμένη δημόσια διατύπωση και τη σεξιστική διάσταση που μπορεί να αποκτά μέσα από την αναπαραγωγή αυτού του στερεοτύπου.
Και η σιωπή στην αίθουσα
Ιδιαίτερη εντύπωση προκαλεί και η απουσία οποιασδήποτε αντίδρασης τόσο από τον δήμαρχο Δημήτρη Κιούση όσο και από την πρόεδρο του Δημοτικού Συμβουλίου Μαρία Πιτσάκη.
Η σιωπή τους δεν σημαίνει κατ’ ανάγκην υιοθέτηση των λεγομένων της αντιδημάρχου. Γεννά όμως ένα εύλογο πολιτικό και θεσμικό ερώτημα: γιατί μια αναφορά με τόσο εμφανή έμφυλη φόρτιση πέρασε χωρίς ούτε μία δημόσια αποστασιοποίηση;
Για τον δήμαρχο το ερώτημα αποκτά ιδιαίτερη πολιτική βαρύτητα, καθώς η Χριστίνα Ροϊνά είναι μέλος της δημοτικής διοίκησης. Για την πρόεδρο, το ζήτημα αφορά τον θεσμικό της ρόλο στη διεξαγωγή μιας δημόσιας συνεδρίασης στην οποία ακούστηκε η συγκεκριμένη διατύπωση.
Κανείς από τους δύο δεν ευθύνεται για τις λέξεις που επέλεξε η αντιδήμαρχος. Η επιλογή όμως να μην υπάρξει καμία αντίδραση ή έστω αποστασιοποίηση αποτελεί αυτοτελές στοιχείο που εύλογα τίθεται στην πολιτική κρίση των πολιτών.
Το πρόβλημα είναι η καθυστέρηση, όχι το μαύρισμα
Αν ένας γονέας καθυστερεί συστηματικά να παραλάβει το παιδί του από δημοτική δομή, ο δήμος μπορεί και οφείλει να το αντιμετωπίσει με συγκεκριμένους κανόνες.
Δεν υπάρχει όμως κανένας λειτουργικός λόγος να εισέρχονται στη συζήτηση το φύλο του γονέα, η παραλία ή το αν κάποιος ήταν μαυρισμένος.
Γιατί το πραγματικό ερώτημα είναι αν τηρήθηκε το ωράριο και οι υποχρεώσεις απέναντι στη δομή και στο παιδί. Και αυτό αφορά εξίσου μητέρες και πατέρες.
Παρακολουθείστε στο βίντεο που ακολουθεί την επίμαχη φράση της αντιδημάρχου Χριστίνας Ροϊνά:
