Date2

Σάββατο, 15 Αυγούστου 2020 05:45:29

rss

αναζήτηση

makripano

Γιάννης Πρόφης: Η Πρωτομαγιά, το μαγιόξυλο και ο εορτασμός στα Μεσόγεια!

Αλλάξτε μέγεθος

protomagia profis

Η Πρωτομαγιά είναι ίσως η μοναδική μέρα του χρόνου, που είναι αργία, χωρίς να είναι ούτε θρησκευτική ούτε εθνική γιορτή.

Θα πείτε ότι «δεν είναι αργία, είναι απεργία», από τότε που στο Σικάγο των ΗΠΑ έγιναν οι αιματηρές διαδηλώσεις των εργατών (1886), για την καθιέρωση της 8ωρης εργασίας. Λίγο αργότερα έγιναν και στην Ελλάδα παρόμοιες διαδηλώσεις για το 8ωρο και τη καθιέρωση της Κυριακής ως αργίας.

Ναι, αλλά και πριν απ’ αυτά τα γεγονότα, ο ελληνικός λαός γιόρταζε τη Πρωτομαγιά σα γιορτή της άνοιξης και των λουλουδιών.

Εκείνη τη μέρα στην Κέρκυρα ομάδες νέων γύριζαν στα σοκάκια της πόλης και των χωριών, κρατώντας σα λάβαρο το μαγιόξυλο και τραγουδούσαν.

Το μαγιόξυλο ήταν ένα χοντρό και μακρύ κλαδί από κυπαρίσσι, που το κάλυπταν με μαργαρίτες και άλλα λουλούδια.

Στην αρχαία Ελλάδα γιορτάζονταν τα Αδώνεια, που με κάποιες παραλλαγές εξακολουθούν να γιορτάζονται μέχρι σήμερα στην Ήπειρο με την αναπαράσταση της «ανάστασης του Ζαφείρη».

Ο Μάιος, κατά μια εκδοχή πήρε την ονομασία από το λατινικό majus ( = πρεσβύτερος), κατ’ άλλους έχει την ρίζα από την ελληνική λέξη μαία.

Στα Μεσόγεια

Στα Μεσόγεια η Πρωτομαγιά ήταν από πολύ παλιά η γιορτή των λουλουδιών. Η μέρα αυτή ήταν αργία, κανένας δε δούλευε.

Το μεσημέρι της παραμονής τα παιδιά, αγόρια και κορίτσια, αλλά και μεγάλες γυναίκες, πήγαιναν σε κοντινά λουλουδιασμένα χωράφια, μάζευαν αγριολούλουδα και έπλεκαν στεφάνια.

Η κάθε οικογένεια χρειαζόταν δυο τέτοια στεφάνια: Ένα μεγάλο που το κρεμούσαν στη μέση του επάνω οριζόντιου δοκαριού της αυλόπορτας και ένα μικρότερο για την πόρτα του δωματίου τους.

Τότε οι αγροί είχαν περισσότερα αγριολούλουδα απ’ ό,τι σήμερα.

Η γιαγιά Ελένη Κιούση (1884 – 1986), κόρη του παπα-Σταμάτη Μαργέτη από την Παιανία, έλεγε:

«Εγώ την παραμονή της Πρωτομαγιάς πήγαινα, σαν εκδρομή, μαζί με άλλα παιδιά, σε χωράφια κοντά στους πρόποδες του Υμηττού. Κάθε παιδί κρατούσε το καλάθι του και έριχνε μέσα τα αγριολούλουδα. Τι λουλούδι ήθελες και δεν υπήρχε εκεί! Μαργαρίτες, μολόχες, παπαρούνες, άγριες βιολέτες (που τις λέγαμε «τεντελίνες»), άγριες τριανταφυλλιές, άγριες γαρυφαλιές. Ό,τι λουλούδι υπήρχε στην αυλή μας υπήρχε κι εκεί, αλλά άγριο.

Για να φτιάχναμε τα στεφάνια παίρναμε ένα κλήμα του αμπελιού ή μια βέργα από «κονωπίτσα» (=λυγαριά) και κάναμε ένα στρογγυλό σκελετό. Πάνω σ’ αυτό δέναμε γύρω - γύρω τα λουλούδια και φτιάχναμε τον “Μάη” μας.

Σ’ ένα σημείο του σκελετού στερεώναμε ένα μικρό ανθισμένο κλαδί ελιάς, δυο - τρία στάχυα, ένα σκόρδο κι ένα κλωνάρι με κουκιά. Όλα αυτά κρεμόντουσαν στη μέση του κύκλου.

Την ώρα που φτιάχναμε τα στεφάνια, όλα τα παιδιά τραγουδούσαμε ένα αρβανίτικο τραγούδι, που το είχαμε μάθει από τις γιαγιάδες μας:

Na erdhi Mai me hare
çë të mos mblakemi ποτέ.
Εdhe çë do mblakemi
si këto luletë do marahjasemi.
(Μετάφραση)
«Μας ήρθ’ ο Μάης με χαρές
κι ας μη γεράσουμε ποτές.
Κι άμα γέροι θα γενούμε
σαν τα λουλούδια αυτά θα μαραθούμε».

Μετά τραγουδούσαμε και χορεύαμε ένα άλλο αρβανίτικο τραγούδι, που μιλάει για τα λουλούδια:

Lule, moj lule
nuk ua thom juve
po ua thom kopilëve
buzëtrëndafilëve.
(Μετάφραση)
«Λουλούδια μου, λουλούδια
δε λέω σε σας τραγούδια
μον’ τα λέω σε κοπελιές
με χείλη σαν τριανταφυλλιές».

Καμαρώναμε για τα στεφάνια που είχαμε φτιάξει κι ο καθένας έλεγε ότι το δικό του στεφάνι ήταν το ωραιότερο.

Μετά τα φέρναμε στο σπίτι, βάζαμε σκάλα και κρεμούσαμε το μεγάλο στεφάνι στη μέση της αυλόπορτας και το μικρό στην πόρτα του δωματίου.

Στα χωράφια, εκτός από τα στεφάνια, φτιάχναμε και μπουκέτα από λουλούδια, που τα βάζαμε μέσα στα καλάθια. Αυτά τα βάζαμε μέσα σε πινιάτες (=πήλινες σουπιέρες) με νερό, τα βάζαμε πάνω στο σοφρά ή το τραπέζι και στολίζαμε το μεγάλο δωμάτιο».

Πολλές οικογένειες έφτιαχναν την παραμονή της πρωτομαγιάς και ειδικά στολισμένο ψωμί, που έμοιαζε με την κουλούρα της Λαμπρής και είχε στην επιφάνεια σταυρό από ζυμάρι.

Σε περίπτωση που είχε ήδη εορταστεί η γιορτή του Πάσχα, έβαζαν κι από ένα κόκκινο αυγό στις άκρες του.

Τα στεφάνια τα άφηναν στη θέση τους μέχρι την ημέρα της Αναλήψεως και τα έκαιγαν αμέσως μόλις άναβαν το φούρνο του σπιτιού. Δεν ήταν σωστό να τα πετάξουν μαζί με άλλα σκουπίδια.

Σε άλλα μέρη της Ελλάδας τα στεφάνια τα έκαιγαν στις 24 Ιουνίου, στις φωτιές του Αϊ-Γιάννη του Κλήδονα.

Όπως σ’ όλη την Ελλάδα, έτσι και στα Μεσόγεια, το Μάιο δε γίνονταν γάμοι, γιατί ο μήνας αυτός θεωρείται κακός.

Ο λόγος είναι ότι η λέξη Μάιος παραπέμπει συνειρμικά στα μάγια και επομένως ο μήνας δεν ήταν κατάλληλος για την τέλεση μιας τόσο σοβαρής πράξης. Αλλά και για άλλο λόγο απέφευγαν το γάμο: “Το Μάιο παντρεύονται τα γαϊδούρια και όχι οι άνθρωποι!”»

Σημείωση: Το πρώτο τετράστιχο είναι εντελώς ανέκδοτο. Η μετάφραση των αρβανίτικων στίχων στα ελληνικά είναι δική μου.

Σχόλια